Gmina wiejska - gmina, która na swoim terytorium nie zawiera miasta (co nie wyklucza możliwości istnienia siedziby gminy w sąsiadującym mieście).

W dawnej Polsce odpowiednikiem gminy jednowioskowej na wsi była gromada. W okresie XV – XVIII w. stanowiła ona podstawową jednostkę podziału terytorialnego i w ograniczonym zakresie samorządu terytorialnego na wsi. Słowo „gromada” było również używane na określenie mieszkańców jednej parafii lub warstwy ubogich mieszkańców miast.

Po rozbiorach organizacja wewnętrzna i zakres zadań i uprawnień gminy zmieniały się wraz z systemem prawa mocarstw rozbiorowych. Generalnie w zaborach: pruskim i austriackim dominowały gminy jednowioskowe. W zaborze rosyjskim po 1864 r. gromada został włączona jako jednostka niższego rzędu w skład gminy wiejskiej wielowioskowej (zbiorowej), jako odpowiednik dzisiejszego sołectwa.

W okresie międzywojennym ustawa samorządowa z 1933 r. utrzymała funkcjonowanie gmin jedno- i wielowioskowych (zbiorowych). W skład gminy zbiorowej wchodziło kilka gromad, na czele których stał sołtys i rada sołecka.

W takim kształcie gminy wiejskie funkcjonowały do reformy z 1954 r., w wyniku której zlikwidowano gminy zbiorowe, a najniższą jednostką podziału terytorialnego stały się gromady.

Kolejna reforma z 1973 r. zlikwidowała gromady i wprowadziła na nowo gminy zbiorowe i jednostki pomocnicze gminy niższego rzędu sołectwa.

Zarówno gromady jak gminy, począwszy od roku 1950, były organami jednolitej władzy państwowej, a nie samorządu terytorialnego. Dotyczy to także gmin miejskich.

Sprawdź również

• gmina miejsko-wiejska
• gmina miejska